Weer diplomatieke rel om Poolse Holocaust-wet

Een uitspraak van de Israelische premier Netanyahu dat “de Polen met de Nazi’s collaboreerden” heeft de controverse over de Poolse Holocaust-wet opnieuw doen oplaaien. De Poolse president Duda dreigde zelfs zijn premier thuis te houden wanneer volgende week in Israel de V4-conferentie plaatsvindt. De crisis werd vandaag in de kiem gesmoord – mediamanipulatie zou de boosdoener zijn.

Premier Netanyahu en zijn Poolse ambtsgenoot Morawiecki herdenken de opstand in het ghetto van Warschau.

Premier Netanyahu en zijn Poolse ambtsgenoot Morawiecki herdenken de opstand in het ghetto van Warschau.

“Polen heeft nooit met Duitsland gecollaboreerd”, reageerde de Poolse premier Mateusz Morawiecki op Twitter op de uitspraak van de Netanyahu. “Polen was juist slachtoffer van de Nazi’s”, vervolgde hij. Netanyahu’s uitspraak leidde tot woedende reacties in de Poolse politiek. Een diplomatieke crisis lag op de loer, en leek zelfs de V4-conferentie in gevaar te brengen. Israel treedt volgende week op als gastland voor de conferentie van de zogeheten Visegradlanden (Polen, Tsjechië, Hongarije en Slowakije).

Premier Netanyahu keerde vandaag terug uit Polen. Daar woonde hij – in de hoedanigheid van minister van Buitenlandse Zaken – een door de VS georganiseerde conferentie bij over Iran. Hier trokken vooral een amicaal onderonsje met de Jemenitische minister van Buitenlandse Zaken en Netanyahu’s ontmoeting met zijn collega uit Oman de aandacht.

Omstreden Holocaust-wet 
In Polen zelf ging de aandacht naar een totaal ander onderwerp, een onderwerp dat als een grijze wolk boven de doorgaans goede relatie met Israel hangt. Sinds vorig jaar in Polen een wet werd aangenomen die het strafbaar maakt om Polen verantwoordelijk te stellen voor misdaden tijdens de Tweede Wereldoorlog, lopen Israelische leiders en diplomaten op eieren. Afgelopen juni maakte de Poolse premier Morawiecki al bekend dat hij de wet wil afzwakken. Na een gezamenlijke verklaring met zijn Israelische collega Netanyahu leek de diplomatieke ophef voorbij. De Israelische oppositie was fel over het compromis: het Poolse volk, hun leiders voorop, moest eindelijk zijn rol erkennen in de Holocaust. Polen vindt dat de Poolse staat en het Poolse volk geen verantwoordelijkheid dragen voor nazi-collaboratie, omdat Polen destijds was bezet en er geen Poolse overheid bestond.

“Media-manipulatie”
De uitspraak van Netanyahu blies de twist gisteren nieuw leven in. De Israelische ambassadrice werd meteen op het matje geroepen en de V4-conferentie kwam op losse schroeven te staan. Al snel werd de crisis beslecht: Netanyahu zei dat hij niet had gesproken over “de Polen”, maar over “Polen” – dus zonder bepaald lidwoord. Bovendien, zo schreef de Israelische ambassadrice, zou de premier slechts willen hebben benadrukken dat niemand in Polen wordt berecht voor een dergelijke uitspraak.

De Poolse president kwam vandaag met een verklaring dat “de formele uitleg van Israel erop wijst dat hier media-manipulatie aan de hand is geweest. Het is goed dat dit is uitgelegd na onze interventie.”

Oppositie: Netanyahu marchandeert met geschiedenis
De reacties in Israel zijn minder vriendelijk. Israeli’s houden de Polen wel degelijk verantwoordelijk voor collaboratie en voor het op eigen initiatief uitvoeren van pogroms tegen Joden – CIDI vertaalde hierover een artikel door historicus Yehuda Bauer.

Oppositieleider Yair Lapid (Yesh Atid) had vrijdagmorgen geen goed woord over voor Netanyahu’s optreden. Volgens Lapid maakt de premier de geschiedenis van de Shoa ondergeschikt aan diplomatieke belangen. “[Netanyahu] had tegen de Poolse premier moeten zeggen: annuleer je vliegticket maar, kom niet hierheen, want wij geven de herinnering van de Holocaust niet op en onderhandelen er niet over”, aldus Lapid.

Netanyahu wijst de verwijten af: “Het idee dat wij de geschiedenis verdraaien of toedekken, is onzin”. De kortstondige diplomatieke crisis is bezworen en de V4-conferentie kan doorgaan – een succes voor de premier. Of de – volgens critici – toegeeflijke houding van Netanyahu jegens Polen hem zal schaden bij de verkiezingen op 9 april, blijft een vraagteken.